PODRÓŻNICZE KADRY
- pełne obrazów, historii i opisów
Kwiecień 2024
Szanghaj
Szanghaj (Shanghai) – od brytyjskich koncesji do miasta przyszłości
Szanghaj jest jednym z najbardziej niezwykłych miast Chin. Położony nad rzeką Huangpu, niedaleko ujścia Jangcy do Morza Wschodniochińskiego, przez stulecia był ważnym ośrodkiem handlowym. Jednak jego prawdziwa przemiana rozpoczęła się w połowie XIX wieku, kiedy na skutek przegranej przez Chiny pierwszej wojny opiumowej miasto zostało otwarte dla zagranicznych kupców.
W 1843 roku przybyli tu Brytyjczycy, a dwa lata później powstała pierwsza brytyjska koncesja – wydzielony obszar, na którym cudzoziemcy uzyskali szczególne prawa. Z czasem pojawili się Amerykanie, Francuzi i przedstawiciele innych państw. W 1863 roku koncesje brytyjska i amerykańska połączyły się w Osiedle Międzynarodowe (International Settlement), podczas gdy Francuzi zachowali własną, odrębną dzielnicę.
Szanghaj szybko stał się jednym z najważniejszych portów handlowych Azji, a zarazem miastem o niezwykle kosmopolitycznym charakterze. Powstawały banki, domy handlowe, kluby, hotele i eleganckie rezydencje. Brytyjskie wpływy były szczególnie silne w architekturze, organizacji życia miejskiego i handlu. Miasto nazywano niekiedy „Paryżem Wschodu”, choć jego najbardziej reprezentacyjna część przypominała raczej Londyn.
Bund
jest najlepszym świadectwem tamtej epoki. To słynna promenada ciągnąca się wzdłuż zachodniego brzegu Huangpu. Monumentalne gmachy banków, towarzystw handlowych i dawnych hoteli, wznoszone głównie na przełomie XIX i XX wieku oraz w latach międzywojennych, tworzą imponującą panoramę. Wśród nich wyróżniają się dawny budynek Hongkong and Shanghai Banking Corporation (HSBC), z charakterystyczną kopułą, oraz neoklasycystyczny gmach Urzędu Celnego z wysoką wieżą zegarową. Nieco dalej stoi słynny Peace Hotel, otwarty w 1929 roku jako Cathay Hotel.
Spacerując po Bundzie, można przez chwilę odnieść wrażenie, że znalazło się w wielkim europejskim mieście. Kamienne fasady, kolumny, kopuły i wieże przypominają o czasach, kiedy Szanghaj był jednym z najważniejszych ośrodków zachodniego kapitału w Azji. Ta imponująca architektura ma jednak również drugie oblicze – jest pamiątką okresu, w którym obce mocarstwa korzystały w Chinach z przywilejów uzyskanych pod politycznym i militarnym naciskiem.
Union Church
– kawałek dawnej Europy w Szanghaju
Kościół powstał w 1886 roku, w czasach gdy Szanghaj był jednym z najważniejszych ośrodków handlu międzynarodowego, a znaczna część miasta znajdowała się pod wpływem europejskich mocarstw. Służył protestanckiej społeczności cudzoziemców, przede wszystkim Brytyjczykom.
Zaprojektowany przez brytyjskiego architekta W. M. Dowdalla, łączy elementy neogotyku i neoromanizmu. Charakterystyczne ściany z czerwonej i szarej cegły, ostrołukowe okna oraz wysoka, 33-metrowa wieża nadają mu wygląd typowy raczej dla XIX-wiecznej Anglii niż Chin. W 1920 roku w kościele przemawiał brytyjski filozof Bertrand Russell, przebywający wówczas w Chinach. Podczas japońskich bombardowań Szanghaju w 1937 roku budynek został częściowo zniszczony, natomiast w 2007 roku pożar poważnie go uszkodził. Odbudowano go, odtwarzając historyczną architekturę, łącznie z charakterystyczną wieżą. Dzisiejszy budynek jest więc w znacznym stopniu rekonstrukcją, ale nadal pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych świadectw dawnego, kosmopolitycznego Szanghaju.
Nanjing Road
prowadzi od Bundu w głąb miasta. To jedna z najsłynniejszych ulic handlowych Chin. Jej początki sięgają 1851 roku, kiedy Brytyjczycy wytyczyli drogę prowadzącą do toru wyścigów konnych. Wyścigi były wówczas jedną z ulubionych rozrywek europejskiej społeczności Szanghaju, a tor znajdował się na obszarze dzisiejszego centrum miasta.
Z biegiem lat Nanjing Road przekształciła się w elegancką aleję handlową, przy której otwierano wielkie domy towarowe, restauracje, kina i hotele. Już w pierwszej połowie XX wieku stanowiła symbol nowoczesnego, bogatego Szanghaju. Dzisiaj jej wschodnia część jest tłocznym deptakiem pełnym sklepów, neonów, ogromnych ekranów reklamowych i nieustannego ruchu. Dawne fasady sąsiadują z nowoczesnymi centrami handlowymi, a europejskie tradycje handlowe ustąpiły miejsca współczesnej chińskiej konsumpcji.
Historia Szanghaju nie była jednak wyłącznie historią bogactwa. W latach trzydziestych XX wieku miasto stało się areną walk chińsko-japońskich, a podczas II wojny światowej znalazło się pod japońską okupacją. Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 roku zagraniczne przedsiębiorstwa i banki stopniowo zniknęły z miejskiego krajobrazu gospodarczego. Szanghaj zachował znaczenie przemysłowe, ale na kilka dziesięcioleci utracił dawną międzynarodową pozycję.
Pudong
Kolejny wielki przełom nastąpił w 1990 roku, kiedy chińskie władze zdecydowały o rozwoju Pudongu, położonego na wschodnim brzegu Huangpu, dokładnie naprzeciw historycznego Bundu. Obszar zajmowany wcześniej przez niską zabudowę, zakłady przemysłowe, magazyny i tereny rolnicze zaczął zmieniać się w nowoczesne centrum finansowe. W ciągu zaledwie kilku dziesięcioleci powstała tam panorama wieżowców, która stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli współczesnych Chin.
Najbardziej charakterystyczną budowlą Pudongu jest wieża telewizyjna Oriental Pearl Tower, ukończona w 1994 roku, z futurystycznymi kulami umieszczonymi na różnych wysokościach. Obok niej wznoszą się Jin Mao Tower, Shanghai World Financial Center, którego otwór w górnej części przypomina gigantyczny otwieracz do butelek, oraz Shanghai Tower – liczący 632 metry wysokości wieżowiec o spiralnie skręconej sylwetce.
Widok z Bundu na drugą stronę rzeki jest chyba najlepszym obrazem przemian Szanghaju. Po jednej stronie stoją monumentalne banki i hotele z czasów brytyjskiej dominacji handlowej, po drugiej – las wieżowców symbolizujących gospodarczą potęgę współczesnych Chin. Dwie epoki, dwa światy, oddzielone jedynie szerokością Huangpu.
Yu Garden
Ale Szanghaj ma także bardziej tradycyjne oblicze. W okolicach Yu Garden, ogrodu założonego w XVI wieku, zachowała się zabudowa inspirowana dawną chińską architekturą, z charakterystycznymi dachami o podwiniętych narożnikach, drewnianymi galeriami i bogatymi zdobieniami. Wprawdzie znaczna część otaczającego ogrodu kompleksu handlowego została odbudowana lub zrekonstruowana, ale nadal jest to miejsce, w którym można poczuć atmosferę dawnych Chin, choć dzisiaj wśród tłumów turystów i sklepów z pamiątkami.
Jeszcze inną część historii miasta przypominają kościoły, wille i eleganckie kamienice dawnej Dzielnicy Francuskiej. Europejskie wpływy widoczne są tu nie tylko w architekturze, lecz także w układzie ulic i ocienionych drzewami alejach.
Szanghaj jest miastem niezwykłych kontrastów. W ciągu niespełna dwóch stuleci przeszedł drogę od chińskiego portu handlowego, przez kosmopolityczną metropolię zdominowaną przez obce mocarstwa, po jedno z najważniejszych centrów finansowych świata. Niewiele miast pozwala tak wyraźnie zobaczyć, jak historia, polityka i gospodarka zmieniają nie tylko losy mieszkańców, ale również cały krajobraz miasta.
Mimo ogromnej liczby mieszkańców i nieustannego ruchu Szanghaj zaskakuje także czystością i dbałością o przestrzeń publiczną – cechami, które nie zawsze kojarzą się z wielkimi metropoliami.
