Malta | Podróżnicze Kadry

Grudzień 2019

Malta: Valletta, Mdina & Marsaxlokk

MALTA – mała wyspa, wielka historia

Na mapie Morza Śródziemnego Malta wygląda jak niewielka kropka, położona między Sycylią a wybrzeżem Afryki. A jednak przez tysiące lat była miejscem, o które rywalizowały największe potęgi świata. Fenicjanie, Rzymianie, Arabowie, Normanowie, rycerze zakonu joannitów, Napoleon i Brytyjczycy – wszyscy pozostawili tutaj swoje ślady.

Historia Malty zaczęła się jednak znacznie wcześniej. Już ponad pięć tysięcy lat temu jej mieszkańcy wznosili monumentalne kamienne świątynie, starsze od egipskich piramid. Później wyspa stała się jednym z najważniejszych strategicznych punktów Morza Śródziemnego.

Najbardziej niezwykły rozdział tej historii rozpoczął się w 1530 roku, kiedy Maltę otrzymali rycerze zakonu św. Jana, znani jako joannici lub kawalerowie maltańscy. W 1565 roku odparli wielkie oblężenie tureckie, a ich zwycięstwo odbiło się szerokim echem w całej Europie.

Pod koniec XVIII wieku wyspę zajął Napoleon, a następnie znalazła się ona pod panowaniem brytyjskim. Podczas II wojny światowej Malta, jako ważna baza aliantów, przeżyła jedne z najcięższych bombardowań na Morzu Śródziemnym. Za bohaterstwo jej mieszkańców król Jerzy VI odznaczył wyspę Krzyżem Jerzego, który do dziś widnieje na maltańskiej fladze.

Niepodległość Malta uzyskała dopiero w 1964 roku. Dziś jest członkiem Unii Europejskiej, a jej niezwykła przeszłość pozostaje widoczna niemal na każdym kroku – w potężnych fortyfikacjach, barokowych kościołach, arabskich korzeniach języka maltańskiego i brytyjskich czerwonych budkach telefonicznych.

VALLETTA – miasto rycerzy i pałaców

Valletta jest jedną z najmniejszych stolic Europy, ale trudno znaleźć drugie miasto, w którym na tak niewielkiej przestrzeni zgromadzono tyle historii.

Jej powstanie było bezpośrednim następstwem wielkiego oblężenia Malty przez wojska osmańskie w 1565 roku. Zwycięscy joannici postanowili zbudować nową, niemal niezdobytą stolicę. Kamień węgielny położono w 1566 roku, a miasto otrzymało nazwę na cześć wielkiego mistrza zakonu, Jeana Parisota de Valette.

Vallettę zaprojektowano od podstaw, z prostymi ulicami przecinającymi się pod kątem prostym, monumentalnymi bastionami, pałacami i kościołami. Powstała na skalistym półwyspie między dwoma naturalnymi portami, dzięki czemu była jednocześnie twierdzą, siedzibą rycerskiego zakonu i ważnym ośrodkiem handlowym.

Za surowymi fasadami z jasnego wapienia kryją się bogato zdobione wnętrza. Najwspanialszym przykładem jest konkatedra św. Jana, której barokowy przepych kontrastuje z niemal ascetycznym wyglądem zewnętrznym. Znajduje się tu również słynny obraz Caravaggia Ścięcie św. Jana Chrzciciela – największe płótno artysty i jedyne, które podpisał.

Valletta to także charakterystyczne, kolorowe, zabudowane balkony, wąskie uliczki opadające ku morzu i imponujące widoki na Grand Harbour. Miasto, wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, zachowało swój wyjątkowy charakter mimo zniszczeń wojennych i upływu ponad czterech stuleci.

Dziś dawna stolica rycerskiego zakonu jest żywym miastem, w którym historia miesza się z codziennym życiem, a za kolejnym narożnikiem można odkryć zarówno barokowy pałac, jak i niewielką kawiarnię.

MDINA – dawna stolica Malty

Położona na wzgórzu w głębi wyspy Mdina przez stulecia była stolicą Malty. Jej historia sięga czasów fenickich i rzymskich, ale obecny charakter zawdzięcza przede wszystkim Arabom, średniowiecznym władcom i barokowym przebudowom.

Nazwa Mdina pochodzi od arabskiego medina, oznaczającego po prostu miasto. To właśnie z okresu arabskiego wywodzi się labirynt wąskich, krętych uliczek, tak odmienny od regularnej zabudowy Valletty.

Kiedy w XVI wieku joannici przenieśli centrum władzy nad morze, Mdina zaczęła tracić znaczenie. Pozostała jednak siedzibą maltańskich rodów arystokratycznych. Dziś za jej potężnymi murami mieszka zaledwie kilkuset mieszkańców, a ograniczony ruch samochodowy sprawił, że zyskała przydomek Silent City – Miasto Ciszy.

Wśród kamiennych pałaców i kościołów wyróżnia się barokowa katedra św. Pawła. Obecny wygląd miasto zawdzięcza w znacznej mierze odbudowie po wielkim trzęsieniu ziemi w 1693 roku.

Mdina jest jednym z tych miejsc, w których łatwo zapomnieć, że za murami istnieje współczesny świat.

MARSAXLOKK – port kolorowych łodzi

Na południowo-wschodnim wybrzeżu Malty leży Marsaxlokk, tradycyjna osada rybacka, której port wypełniają niewielkie, jaskrawo pomalowane łodzie zwane luzzu.

Ich charakterystyczne kolory – błękit, czerwień, żółć i zieleń – stały się jednym z symboli Malty. Jeszcze ciekawsze są oczy malowane na dziobach łodzi. Według tradycji mają chronić rybaków przed niebezpieczeństwami morza. Zwyczaj ten wiąże się z dawnymi wierzeniami śródziemnomorskimi, a jego korzeni często szuka się u Fenicjan. Oczy utożsamiane są z egipskim Okiem Horusa lub Ozyrysa.

Marsaxlokk nie jest jednak wyłącznie malowniczą atrakcją turystyczną. To wciąż czynny port rybacki, słynący z niedzielnego targu rybnego i restauracji serwujących świeże połowy.

Nawet nazwa miejscowości przypomina o jej związku z morzem: arabskie marsa oznacza port, a maltańskie xlokk – wiatr południowo-wschodni.

Kolorowe łodzie kołyszące się na wodzie, niewielki plac przed kościołem i spokojna zabudowa portowa tworzą zupełnie inny obraz Malty niż monumentalne pałace Valletty i średniowieczne mury Mdiny.