Peru | Podróżnicze Kadry

Marzec 2004

Peru: kraina Inków i wielkich kontrastów

Peru to jeden z najbardziej fascynujących krajów Ameryki Południowej, gdzie spotykają się trzy zupełnie odmienne światy: pustynne wybrzeże Pacyfiku, potężne pasma Andów i tropikalna dżungla Amazonii. Ta niezwykła różnorodność geograficzna przez stulecia kształtowała historię, gospodarkę i życie mieszkańców.

Na długo przed przybyciem Europejczyków rozwijały się tu wysoko zorganizowane cywilizacje, między innymi Nazca, Moche i Chimú. Największą sławę zdobyli jednak Inkowie, którzy w XV wieku stworzyli ogromne imperium ze stolicą w Cusco. Budowali drogi, mosty, tarasy uprawne i kamienne miasta, nie znając ani koła jako środka transportu, ani europejskich technik budowlanych. Ich najsłynniejszym dziedzictwem pozostaje Machu Picchu, ukryte wysoko w Andach.

W 1532 roku do Peru przybyli hiszpańscy konkwistadorzy pod wodzą Francisca Pizarra. Podbój doprowadził do upadku imperium Inków, a bogactwa regionu, szczególnie srebro i złoto, zasilały przez stulecia hiszpańską koronę. Peru uzyskało niepodległość w 1821 roku, lecz dziedzictwo kolonialne i głębokie nierówności społeczne pozostały na długo.

Dzisiejsze Peru jest krajem, w którym hiszpańska tradycja miesza się z kulturą rdzennych mieszkańców. Obok języka hiszpańskiego nadal żywe są keczua i ajmara, a dawne indiańskie zwyczaje przetrwały w muzyce, strojach, kuchni i świętach.

Lima, Cusco i Machu Picchu pokazują trzy oblicza Peru: kolonialną i współczesną metropolię, dawną stolicę Inków oraz jedno z najbardziej niezwykłych stanowisk archeologicznych świata.

LIMA – Miasto Królów nad Pacyfikiem

Lima, stolica Peru, została założona w 1535 roku przez hiszpańskiego konkwistadora Francisco Pizarra na terenach zamieszkanych wcześniej przez ludność indiańską. Nazwano ją Ciudad de los Reyes – Miastem Królów. Przez niemal trzy stulecia była stolicą Wicekrólestwa Peru i jednym z najważniejszych ośrodków hiszpańskiego imperium w Ameryce Południowej.

Ślady kolonialnej świetności zachowały się przede wszystkim w historycznym centrum, wpisanym na listę UNESCO. Wokół Plaza Mayor stoją katedra, pałac arcybiskupi i pałac prezydencki. Kolorowe fasady, ozdobne drewniane balkony i monumentalne kościoły przypominają czasy, kiedy z Limy zarządzano ogromnymi obszarami kontynentu.

Lima jest jednak miastem kontrastów. Eleganckie dzielnice i nowoczesne budynki sąsiadują z biedniejszą zabudową, a na obrzeżach rozciągają się suche, niemal pustynne wzgórza. Choć miasto leży nad Oceanem Spokojnym, deszcz pada tu niezwykle rzadko. Zamiast niego przez znaczną część roku niebo przesłania garúa – charakterystyczna, wilgotna mgła znad chłodnego Pacyfiku.

Szczególne wrażenie robi wybrzeże, gdzie miasto kończy się wysokimi urwiskami opadającymi ku oceanowi. Lima to nie tylko dawna stolica hiszpańskiego imperium, lecz także wielka, hałaśliwa metropolia, w której historia kolonialna miesza się z codziennym życiem współczesnego Peru.

INKOWIE – Imperium wśród Andów

W XV wieku Inkowie stworzyli największe imperium prekolumbijskiej Ameryki, rozciągające się od dzisiejszej Kolumbii przez Ekwador i Peru aż po Boliwię, Chile i Argentynę. Nazywali je Tawantinsuyu – Krajem Czterech Części Świata. Jego stolicą było Cusco, położone wysoko w Andach.

Cywilizacja Inków rozwinęła się na fundamentach znacznie starszych kultur andyjskich. Jej największym osiągnięciem była niezwykła organizacja państwa. Sieć dróg licząca dziesiątki tysięcy kilometrów łączyła odległe prowincje, a wiadomości przekazywali biegacze, zmieniający się na kolejnych stacjach. Na stromych zboczach gór budowano tarasy uprawne i systemy nawadniające, które pozwalały wyżywić mieszkańców imperium.

Inkowie nie znali pisma alfabetycznego. Do zapisywania danych liczbowych używali kipu – systemu kolorowych sznurków i węzełków. Nie stosowali też koła do transportu, a mimo to potrafili przewozić materiały i wznosić monumentalne budowle z ogromnych kamiennych bloków, dopasowanych do siebie z niezwykłą precyzją, często bez zaprawy murarskiej.

Imperium nie było jednak państwem spokojnym. Podporządkowane ludy musiały dostarczać pracowników, żywność i inne świadczenia, a władza opierała się również na sile militarnej. Kiedy w 1532 roku przybyli Hiszpanie pod wodzą Francisca Pizarra, państwo było osłabione wojną domową między pretendentami do tronu. Hiszpanie pojmali władcę Atahualpę, otrzymali ogromny okup w złocie i srebrze, a następnie go stracili. W ciągu kilku lat potęga Inków została złamana.

Pozostały jednak drogi, kamienne miasta, język keczua i tradycje andyjskich społeczności. Najbardziej rozpoznawalnym świadectwem tej cywilizacji jest Machu Picchu – miasto, którego hiszpańscy zdobywcy nigdy nie zajęli.

CUSCO – Dawna stolica Inków

Cusco leży na wysokości około 3400 metrów nad poziomem morza. W czasach Inków było politycznym, religijnym i administracyjnym centrum imperium, a jego układ urbanistyczny odzwierciedlał znaczenie miasta jako serca andyjskiego świata.

Po podboju hiszpańskim Cusco zmieniło wygląd, ale nie utraciło dawnych fundamentów. Na kamiennych murach inkaskich pałaców i świątyń Hiszpanie wznosili kościoły, klasztory i rezydencje. Najbardziej wymownym przykładem jest klasztor Santo Domingo, zbudowany na pozostałościach Qorikancha – słynnej Świątyni Słońca.

Sercem miasta pozostaje Plaza de Armas, otoczony kolonialnymi arkadami, z imponującą katedrą i kościołem jezuitów. W wąskich uliczkach można zobaczyć charakterystyczne mury Inków, których kamienne bloki przetrwały liczne trzęsienia ziemi.

Cusco jest też miastem żywej kultury andyjskiej. Na ulicach spotyka się mieszkańców w tradycyjnych strojach, a język keczua nadal słychać obok hiszpańskiego. Dawna stolica Inków nie jest więc wyłącznie zabytkiem – to miejsce, w którym dwie wielkie tradycje, indiańska i europejska, przenikają się od niemal pięciu stuleci.

Historyczne centrum Cusco zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1983 roku.

ŚWIĘTA DOLINA INKÓW – Ziemia, która żywiła imperium

Święta Dolina Inków (Valle Sagrado) rozciąga się wzdłuż rzeki Urubamby, pomiędzy wysokimi szczytami Andów. Dzięki żyznym glebom, dostępowi do wody i łagodniejszemu niż w wyższych partiach gór klimatowi była jednym z najważniejszych rolniczych regionów imperium Inków.

Do dziś zachowały się tu pozostałości inkaskich osad, kamienne tarasy uprawne i systemy nawadniające. Wśród najbardziej znanych miejsc znajdują się Pisac i Ollantaytambo, gdzie monumentalne budowle sąsiadują z tradycyjnymi andyjskimi wioskami.

Andy są także ojczyzną ziemniaka. Miejscowi rolnicy uprawiali go na długo przed przybyciem Hiszpanów, a obecnie w andyjskim regionie Peru, Boliwii i Ekwadoru występuje ponad cztery tysiące rodzimych odmian. Różnią się kształtem, wielkością, kolorem i smakiem. Niektóre są gorzkie, a nawet toksyczne ze względu na zawartość naturalnych glikoalkaloidów. Andyjscy mieszkańcy od stuleci potrafią je jednak przetwarzać, wykorzystując nocny mróz, słońce i wodę. Tak powstaje chuño – suszony ziemniak, który można przechowywać przez bardzo długi czas.

W 2004 roku, oczekując na możliwość wjazdu do Machu Picchu, można było poznać tę dolinę z zupełnie innej strony. Wynajęty samochód z miejscowym kierowcą pozwolił odwiedzić dawne inkaskie osady, przyjrzeć się życiu mieszkańców, a także poznać rośliny rosnące wzdłuż drogi. Kierowca szczególnie chętnie pokazywał rozmaite odmiany ziemniaków, wyjaśniając, które są jadalne, a które mogą być trujące.

Święta Dolina to nie tylko zabytki dawnego imperium. To także krajobraz rolniczy i żywa kultura, w której wiele tradycji przetrwało od czasów Inków.

Podróż do Machu Picchu rozpoczyna się w Cusco. Pociąg prowadzi przez malowniczą dolinę rzeki Urubamby do Aguas Calientes, skąd kręta droga wspina się wysoko ku ruinom dawnego miasta Inków.

MACHU PICCHU – Tajemnica Inków

Machu Picchu, położone na wysokości około 2430 metrów, należy do najbardziej niezwykłych zabytków świata. Kamienne budowle, świątynie i tarasy uprawne zajmują wąski grzbiet górski, otoczony stromymi zboczami i zielonymi szczytami Andów. Trudno wyobrazić sobie bardziej spektakularne miejsce na budowę miasta.

Powstało w XV wieku, prawdopodobnie za panowania Pachacutiego, jednego z najwybitniejszych władców Inków. Jego dokładne przeznaczenie pozostaje przedmiotem badań. Najczęściej uznaje się je za królewską rezydencję, pełniącą również funkcje ceremonialne i religijne.

Machu Picchu opuszczono w XVI wieku, w okresie hiszpańskiego podboju. Przez następne stulecia miejsce pozostawało znane okolicznej ludności, ale niemal nieobecne w świadomości świata zewnętrznego. Dopiero w 1911 roku amerykański badacz Hiram Bingham zwrócił na nie międzynarodową uwagę.

Największe zdumienie budzi nie tylko architektura, lecz także jej harmonijne połączenie z górskim krajobrazem. Inkowie potrafili wykorzystać naturalne ukształtowanie skał, stworzyć skuteczny system odprowadzania wody i budować tarasy zabezpieczające strome zbocza.

Dzisiaj Machu Picchu jest symbolem Peru i jednym z najsłynniejszych stanowisk archeologicznych świata. Od 1983 roku znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.