Aztekowie | Podróżnicze Kadry

Styczeń 2018

Aztekowie – imperium i jego dziedzictwo

Templo Mayor – świątynia, którą pogrzebano pod miastem

Kiedy w 1519 roku Hernán Cortés i jego żołnierze dotarli do stolicy Azteków, ujrzeli miasto, jakiego nie spodziewali się znaleźć w Nowym Świecie. Tenochtitlán, położony na wyspach jeziora Texcoco, połączony był z lądem szerokimi groblami. Przecinały go kanały, po których pływały łodzie, a wśród pałaców, placów i targowisk wznosiły się monumentalne świątynie. Było to jedno z największych miast ówczesnego świata.

Aztekowie, nazywający siebie Mexica, przybyli do Doliny Meksyku z północy. Według legendy mieli założyć miasto w miejscu, gdzie ujrzą orła siedzącego na kaktusie. Ten symbol do dziś znajduje się w godle i na fladze Meksyku.

Za datę założenia Tenochtitlán przyjmuje się rok 1325. W ciągu niespełna dwóch stuleci niewielka osada przekształciła się w stolicę potężnego imperium. Aztekowie stworzyli rozbudowany system administracji, handlu i rolnictwa, a dzięki podbojom podporządkowali sobie liczne ludy środkowego Meksyku. Podbite miasta płaciły daniny w złocie, tkaninach, żywności i innych cennych towarach.

Potęga Azteków miała jednak również mroczną stronę. Religia odgrywała ogromną rolę w życiu państwa, a składanie ofiar z ludzi było częścią rytuałów mających zapewnić przychylność bogów i utrzymanie porządku świata.

Templo Mayor – serce azteckiej stolicy

W centrum Tenochtitlán wznosiła się ogromna, schodkowa piramida, zwieńczona dwiema świątyniami. Jedna poświęcona była Huitzilopochtli, bogu wojny i patronowi Azteków, druga Tlalocowi, bogu deszczu i urodzaju.

Templo Mayor nie była jedynie miejscem kultu. Stanowiła symbol potęgi państwa i centrum religijnego świata Azteków. Kolejni władcy powiększali świątynię, wznosząc nowe konstrukcje wokół wcześniejszych. W rezultacie wewnątrz wielkiej piramidy zachowały się pozostałości jej starszych wersji.

W 1519 roku miastem rządził Montezuma II. Przybycie Hiszpanów zapoczątkowało dramatyczne wydarzenia, które w ciągu zaledwie dwóch lat doprowadziły do upadku imperium. Cortés wykorzystał konflikty między Aztekami a podporządkowanymi im ludami, pozyskując licznych indiańskich sojuszników. W wyniku walk, oblężenia, głodu i epidemii Tenochtitlán zostało pokonane 13 sierpnia 1521 roku.

Miasto zbudowane na ruinach

Hiszpanie nie przenieśli stolicy w inne miejsce. Na zgliszczach Tenochtitlán rozpoczęli budowę nowego miasta – stolicy Nowej Hiszpanii.

Dawne świątynie rozbierano, a ich kamienie wykorzystywano przy wznoszeniu kolonialnych budowli. W pobliżu miejsca, gdzie znajdowała się Templo Mayor, powstała ogromna Katedra Metropolitalna, jedna z najważniejszych świątyń katolickich obu Ameryk.

Przez następne stulecia pozostałości azteckiej stolicy znikały pod ulicami, placami i kamienicami Mexico City. O ich istnieniu pamiętano z dawnych kronik, ale znaczna część miasta pozostawała ukryta pod ziemią.

Przełom nastąpił w 1978 roku, kiedy robotnicy prowadzący prace instalacyjne natrafili na wielki kamienny dysk z wizerunkiem azteckiej bogini Coyolxauhqui. Odkrycie zapoczątkowało szeroko zakrojone wykopaliska archeologiczne, które odsłoniły kolejne fragmenty Templo Mayor i otaczającego ją kompleksu świątynnego.

Dwa światy na jednym placu

Dziś w samym sercu Mexico City można oglądać fundamenty, schody i mury wielkiej azteckiej świątyni. Tuż obok wznosi się potężna katedra, której budowę rozpoczęto kilkadziesiąt lat po hiszpańskim podboju.

To niezwykłe sąsiedztwo dwóch cywilizacji. Świątynia Azteków, przez stulecia pogrzebana pod miastem, ponownie ujrzała światło dzienne. Nad jej ruinami góruje architektura hiszpańskich zdobywców, a wokół rozciąga się nowoczesna, wielomilionowa metropolia.

Historia Meksyku nie jest tutaj zamknięta w muzealnych gablotach. Leży dosłownie pod stopami przechodniów.

Muzeum Antropologiczne – świat Azteków ożywa

W położonym w parku Chapultepec Narodowym Muzeum Antropologicznym znajduje się jedna z najważniejszych na świecie kolekcji zabytków cywilizacji prekolumbijskich. To tutaj można zobaczyć, jak wyglądał świat, którego pozostałości odkryto pod ulicami współczesnego Mexico City.

Makiety i rekonstrukcje ukazują Tenochtitlán jako wielkie miasto wzniesione pośród wód jeziora Texcoco, z siecią kanałów, grobli, placów i świątyń. Trudno uwierzyć, że tam, gdzie dziś rozciąga się ogromna metropolia, jeszcze pięćset lat temu pływały łodzie, a mieszkańcy uprawiali warzywa na sztucznie tworzonych wyspach, zwanych chinampas.

Najbardziej znanym eksponatem muzeum jest monumentalny Kamień Słońca, często nazywany kalendarzem azteckim. Ten ważący około 24 ton kamienny dysk przedstawia aztecką wizję czasu i kosmosu. W jego centrum znajduje się wizerunek bóstwa solarnego, a otaczające go symbole odnoszą się do kolejnych epok istnienia świata. Nie był to zwykły kalendarz służący do odmierzania dni, lecz przede wszystkim wyraz religijnych wyobrażeń Azteków.

Kamień odkryto w 1790 roku podczas prac na głównym placu Mexico City. Przez wiele lat eksponowano go na zewnętrznej ścianie katedry, zanim trafił do zbiorów muzealnych.

Muzeum przedstawia również życie codzienne mieszkańców dawnych cywilizacji: ich domy, zajęcia, obyczaje i wierzenia. Dzięki temu można poznać nie tylko władców, wojowników i kapłanów, lecz także ludzi, którzy budowali miasta, uprawiali ziemię i tworzyli przedmioty codziennego użytku.

To fascynujące spotkanie z historią Meksyku – znacznie starszą niż przybycie Hiszpanów.

El Paraguas – symbol Muzeum Antropologicznego. Monumentalna fontanna na centralnym dziedzińcu muzeum, otwartego w 1964 roku. Ogromny dach wspiera się na jednym filarze ozdobionym reliefami przedstawiającymi historię Meksyku. Spływająca z niego woda tworzy niezwykłą kurtynę deszczu.

Teotihuacán

– miasto bogów sprzed epoki Azteków

Około 50 kilometrów na północny wschód od Mexico City rozciągają się ruiny jednego z najpotężniejszych miast starożytnej Ameryki. Teotihuacán powstało na długo przed Aztekami, a w okresie największego rozkwitu, między IV a V wiekiem naszej ery, liczyło prawdopodobnie około 100 tysięcy mieszkańców.

Miasto zostało zaplanowane z niezwykłą precyzją. Jego główną osią była szeroka Aleja Zmarłych, wzdłuż której wznosiły się świątynie, pałace i monumentalne piramidy. Największa z nich, Piramida Słońca, ma podstawę o boku około 225 metrów i osiąga wysokość około 65 metrów. Na północnym końcu alei stoi nieco mniejsza Piramida Księżyca.

Teotihuacán było wielkim ośrodkiem religijnym, handlowym i politycznym, którego wpływy sięgały aż do ziem Majów. Jego mieszkańcy pozostawili po sobie niezwykłą architekturę i barwne malowidła ścienne. Nie wiadomo jednak z całą pewnością, jakim językiem mówili ani jak sami nazywali swoje miasto.

W VII wieku Teotihuacán podupadło i stopniowo zostało opuszczone. Przyczyny jego upadku pozostają przedmiotem badań archeologów.

Kiedy wiele stuleci później dotarli tu Aztekowie, zastali już tylko imponujące ruiny. Uznali to miejsce za święte i nadali mu nazwę Teotihuacán, oznaczającą „miejsce, w którym narodzili się bogowie”. Wierzyli, że właśnie tutaj rozpoczęła się obecna epoka świata.

Dzisiaj Aleja Zmarłych i dwie wielkie piramidy przypominają, że na ziemiach Meksyku istniały rozwinięte cywilizacje na długo przed powstaniem azteckiego imperium.

Teotihuacán nie było miastem Azteków, ale stało się ważną częścią ich wyobrażeń o świecie i jego początkach.

Kiedy Aztekowie dotarli do tego miejsca, wielkie piramidy były już świadectwem cywilizacji, która przeminęła wiele stuleci wcześniej.